دکتر «توماس مک‌اِلوِین» (Thomas McElwain) استاد آمریکایی ادیان در دانشگاه‌های اروپا و آمریکا، در کتاب خود «اسلام در کتاب‌مقدس» (Islam in the Bible) می‌کوشد تا با تأکید بر مشترکات اسلام، مسیحیت و یهودیت ثابت کند که اسلام و تشیع، همان ادامۀ منطقی دو دین پیشین است. این کشیش سابق فرقۀ تعمیدی (باپتیست) در سال ۱۹۸۸ مسلمان و شیعه شده و نام «علی حیدر» را برای خود برگزیده است.
*****
در قسمت پیش دانستیم که کتاب‌مقدس برای ازدواج احکامی را برشمرده است. امروز به ماجرایی می‌پردازیم که در دل خود نکات تازه ای دربارۀ نکاح دارد. نکاح با محارم نقل‌شده در پیدایش ۲۲:۳۵، حداقل بر اساس نشانه‌های مسوره‌ای، گویا تحریف لفظی است.(۱) ممکن است این آیه شرحی بر پیدایش ۴:۴۹ باشد.(۲) این آیه به‌خاطر اشاره‌اش به یکی از پسران پیامبر [یعقوب(ع)] جدی است، اما ظاهراً سخن انسان است نه نقل‌قول کلام خدا. اگر این متن را بپذیریم، پس پیدایش ۴:۴۹ به‌روشنی رفتار رئوبین را مردود خواهد شمرد.
ازدواج مرد با زن برادر متوفای خود، یا مسؤولیت وارث بلافصل در قبال بیوه‌زن، را اسوۀ حسنه در پیدایش ۳۸: ۸-۱۱ بنا می‌نهد.(۳) این مسؤولیت متضمن فرزندآوری به نام برادر متوفاست. داستان «تامار» در پیدایش ۳۸: ۱۳-۲۶ نمونه‌ای دیگر از تلاش برای اطاعت از فرمان تولید نسل است که بر اثر ناآگاهی، به اشتباه منجر می‌شود. درست مثل داستان دختران لوط(ع)، ترفند تامار [برقع‌پوشی او که سبب شد یهودا وی را نشناسد] یهودا را از گناه نکاح با محارم مبرّا می‌کند. عمل تامار، تأکیدی دوباره بر این نکته است که تلاش برای اطاعت از خدا بدون توجه به هادی الهی به بیراهه خواهد رفت. رفتار یهودا در این ماجرا را باید مورد بررسی قرار داد. یهودا در آیۀ ۲۶ به اشتباه خود در ندادن تامار [همسر پسر اول و پس از او پسر دومش] به سومین پسرش «شیله» از سر التزام به حکم ازدواج با زن برادر متوفا پی می‌برد. وقتی یهودا می‌فهمد که زن ناشناسی که با او خطبۀ عقد خوانده، عروس اوست، دیگر با او رابطۀ زناشویی برقرار نمی‌کند. به نظر می‌رسد که یهودا جز در ندادن تامار به شیله، به احکام ازدواج درست عمل کرده است، چون این تنها اشتباهی است که به آن اقرار می‌کند. بنابراین باید به دنبال پایه‌ای شرعی برای روابط زناشویی یهودا با تامار باشیم. آیات ۱۶ تا ۱۸ از مذاکرات بین یهودا و تامار سخن می‌گویند.(۴) این گفت‌وگو را در حالت معمول بین یک مرد و زنی فاحشه برداشت می‌کنند. اگر یهودا تامار را فاحشه می‌پنداشت، که کاملاً معلوم نیست، بدان معنا نیست که با او ازدواج نکرد. دیدیم که در آیۀ ۲۶ یهودا به مذاکره برای رابطۀ نامشروع اقرار نمی‌کند.(۵) او در قضاوت خود دربارۀ تامار زنا را محکوم می‌کند. نیز می‌دانیم که یهودا، به‌عنوان یکی از دوازده پسر یعقوب، اسوه‌ای حسنه است. بنابراین باید نتیجه بگیریم که گفت‌وگوی یهودا با تامار بر سر مهریه و برای ازدواج بوده است. از این رو، پسران تامار نامشروع نیستند، با وجود این‌که این ازدواج با پی بردن یهودا به هویت همسرش فسخ شد. توضیح مفصل فسخ این ازدواج در تورات نیامده است و نمی‌دانیم که آیا با طلاق، یا قطع عقد موقت یا انقضای مدت عقد فسخ شده است. شاید این ازدواج نمونه‌ای از متعه بوده، چون معلوم نیست که یهودا با تامار چه‌نوع عقدی خوانده است.

دکتر توماس مک‌اِلوِین / ترجمه: احمد عبدا...زاده مهنه

پانوشت‌ها:
۱. «و در حین سکونت اسرائیل در آن زمین، رئوبین رفته، با کنیز پدر خود، بِلهه، هم‌خواب شد...»
۲. «ای رئوبین! تو نخست‌زادۀ منی، تواناییِ من و ابتدای قوتم، فضیلت رفعت و فضیلت قدرت. * جوشان مثل آب، برتری نخواهی یافت، زیرا بر بستر پدر خود برآمدی. آن‌گاه آن را بی‌حرمت ساختی، به بستر من برآمد.»
۳. «پس یهودا به اونان گفت: به زن برادرت درآی، و حق برادرشوهری را به جا آورده، نسلی برای برادر خود پیدا کن.
۴. «پس [یهودا] از راه به‌سوی او [تامار] میل کرده، گفت: بیا تا به تو درآیم. زیرا ندانست که عروس اوست. گفت: مرا چه می‌دهی تا به من درآیی؟ * گفت: بزغاله‌ای از گله می‌فرستم. گفت: آیا گرو می‌دهی تا بفرستی؟ * گفت: تو را چه گرو دهم؟ گفت: مهر و زنّار خود را و عصایی که در دست داری. پس به وی داد، و بدو درآمد، و او از وی آبستن شد.»
۵. «و یهودا آنها را شناخت، و گفت: او از من بی‌گناه‌تر است، زیرا که او را به پسر خود شیله ندادم. و بعد او را دیگر نشناخت.»